สื่อมวลชนออนไลน์: จะเป็น Gatekeeper หรือ Gateway ของข้อมูลข่าวสาร
บทบาทของสื่อออนไลน์คือเว็บไซต์ข่าวต่างๆในการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารนับวันแต่จะเพิ่มมากขึ้น และมีอิทธิพลต่อการรับรู้ของผู้คนที่เข้าถึงสื่อชนิดนี้เป็นจำนวนมาก จนเรียกได้ว่าสื่อออนไลน์ในปัจจุบันนี้ ได้กลายเป็นสื่อสารมวลชนแขนงหนึ่ง คือ สื่อสารมวลชนออนไลน์ (Online Journal) โดยสมบูรณ์แล้ว
ความรวดเร็วของข้อมูลข่าวสารเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้คนนิยมรับรู้ข่าวสารจากสื่อออนไลน์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเว็บไซต์ข่าวที่เปิดให้ผู้อ่านมีส่วนร่วมในการเสนอข่าวสารในลักษณะเป็น ผู้สื่อข่าวภาคพลเมือง (Citizen Reporter) ที่สามารถส่งข่าวหรือข้อมูลได้โดยอิสระนั้น ยิ่งทำให้การไหลเวียนของข้อมูลข่าวสารเพิ่มความรวดเร็วขึ้น
แต่การเพิ่มขึ้นของข้อมูลข่าวสารในลักษณะดังกล่าว แม้จะมีความรวดเร็วตอบสนองความต้องการในการรับรู้ข่าวสารใหม่ล่าสุดทันเหตุการณ์ของผู้อ่านได้ แต่ข้อเสียก็คือ ข้อมูลข่าวสารเหล่านั้นขาดการกลั่นกรอง ตรวจสอบ ว่ามีความเป็นจริงเพียงใดหรือไม่ ทำให้เสี่ยงต่อการคลาดเคลื่อนของข้อมูลข่าวสาร ซึ่งทำให้เกิดความเข้าใจผิด จนอาจนำไปสู่ความเสียหายอย่างหนึ่งอย่างใดขึ้นได้ ซึ่งเท่าที่ผ่านมา ก็เกิดความเสียหายจากข้อมูลข่าวสารที่ไม่ตรงความเป็นจริงขึ้นมาแล้ว ซึ่งจะขอยกตัวอย่างมาประกอบสัก 2 กรณี คือ
กรณีแรก ข่าวการเสียชีวิตของสตีฟ จ็อบส์ (Steve Jobs) ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหารของบริษัทแอปเปิล ซึ่งเป็นบริษัทยักษ์ใหญ่ทางด้านคอมพิวเตอร์ของสหรัฐเสียชีวิต โดยข่าวนี้ถูกเผยแพร่ในเว็บไซต์ข่าวไอรีพอร์ต (iReport.com) ซึ่งเป็นเว็บไซต์ข่าวในลักษณะเป็นสื่อภาคพลเมือง (Citizen Journal) โดยนักข่าวพลเมืองซึ่งก็คือสมาชิกของเว็บไซต์ส่งข่าวเผยแพร่ได้ด้วยตัวเอง เหตุเกิดขึ้นเมื่อช่วงกลางปี 2551 โดยฝีมือเด็กหนุ่มชาวอเมริกันอายุ 18 ปี ข่าวดังกล่าวทำให้หุ้นของบริษัทแอปเปิลที่ซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ตกลงถึง 10 เปอร์เซ็นต์ คิดเป็นมูลค่านับพันล้านเหรียญสหรัฐ
กรณีที่สอง การเผยแพร่ข้อมูลปลอมในเว็บไซต์สารานุกรมเสรีวิกิพีเดีย (wikipedia.org) โดยนักศึกษาชาวไอริชชื่อเชน ฟิตเจอรัลด์ (Shane Fitzgerald) อายุ 22 ปี ที่วิจัยเรื่อง”โลกาภิวัฒน์” (globalization) ด้วยการใส่ข้อมูลปลอมลงในเว็บไซต์สารานุกรมวิกิพีเดีย โดยข้อมูลปลอมที่ใส่ไว้คือคำพูดของนักประพันธ์เพลงชาวฝรั่งเศสนาม Maurice Jarre ซึ่งเป็นนักแต่งเพลงประกอบภาพยนตร์ที่ได้รับรางวัลออสการ์ 3 ครั้งจากภาพยนตร์เรื่อง Lawrence of Arabia (1962) Doctor Zhivago (1965) ละ A Passage to India (1984) และเพิ่งเสียชีวิตด้วยวัย 84 ปี เมื่อเดือนมีนาคม 2552 มาปรากฏว่าข้อความปลอมที่นักศึกษาคนนี้ใส่เข้าไปนั้น หนังสือพิมพ์หลงเชื่อว่าเป็นเรื่องจริงจึงนำข้อความดังกล่าวไปตีพิมพ์เผยแพร่ และถูกนำไปเผยแพร่บนเว็บไซต์หลายภาษาทั่วโลกอีกด้วย จนนักศึกษาคนดังกล่าวต้องออกมาเผยความจริงว่าตนเป็นคนใส่ข้อมูลปลอมเข้าไป เพื่อให้คนที่หลงเชื่อว่าเป็นความจริงได้เข้าใจและแก้ไขให้ถูกต้อง
เหตุการณ์ทั้งสองเหตุการณ์ดังกล่าว ได้ก่อเกิดความเสียหายขึ้นอย่างชัดเจน ในกรณีของสตีฟ จ็อบส์ นั้น ความเสียหายก็คือมูลค่าหุ้นของบริษัทแอปเปิลลดลง 10 เปอร์เซ็น เป็นเงินนับพันล้านดอลลาร์สหรัฐ ย่อมทำให้ผู้ถือหุ้นสูญเสียประโยชน์อย่างชัดเจน แม้ว่าเว็บไซต์ดังกล่าวทางเจ้าของคือสำนักข่าวซีเอ็นเอ็น (CNN) ได้ประกาศหลักการไว้ก่อนแล้วว่า ไม่รับประกันความถูกต้องของข้อมูลข่าวสารที่เผยแพร่ผ่าน iReport.com จนกว่าจะตรวจสอบความถูกต้องแล้วนำไปเผยแพร่ผ่าน CNN จึงจะถือว่าเป็นข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้องสมบูรณ์ (iReport.com is a user-generated site. That means the stories submitted by users are not edited, fact-checked or screened before they post. Only stories marked “On CNN” have been vetted for use in CNN news coverage) ก็ตาม แต่ในฐานะที่เป็นสื่อ CNN ไม่น่าที่จะปัดความรับผิดชอบไปได้ และสมควรหรือไม่ที่ประกาศหลักการเช่นนั้น ไม่ว่าเว็บไซต์นั้นจะเป็นเว็บไซต์ข่าวสารประเภทใดก็ตาม
ส่วนในกรณีของเว็บไซต์สารานุกรมวิกิพีเดีย ที่นักศึกษาชาวไอริชใส่ข้อมูลปลอมเข้าไปโยอ้างว่าเป็นการทดลองการวิจัยนั้น หากพิจารณาให้ลึกซึ้งแล้ว ย่อมเห็นได้ว่า กรณีนี้ก่อให้เกิดความเสียหายได้มากกว่ากรณีของสตีฟ จ็อบส์ เพราะเป็นความเสียหายที่เกี่ยวข้องกับปัญญาความรู้ หากข้อมูลปลอมที่ใส่เข้าไปเป็นข้อมูลความรู้ในเรื่องสำคัญ อันจะมีผลต่อการรับรู้ ทัศนคติ ความเชื่อของคนเป็นอย่างมาก และถูกนำไปอ้างอิงเผยแพร่ในวงกว้างจนไม่อาจที่จะแก้ไขได้หมด ย่อมต้องก่อให้เกิดความเสียหายติดตามมาอย่างแน่นอน
สื่อไม่ว่าจะเป็นสื่อประเภทใดย่อมมีหน้าที่เผยแพร่ข้อมูลข่าวสารที่มีความเที่ยงตรง ถูกต้องและเป็นประโยชน์แก่ผู้รับ นี่เป็นหลักการอันสำคัญที่สุดของสื่อ ด้วยการกลั่นกรอง ตรวจสอบ พิจารณาอย่างรอบคอบก่อนจะเผยแพร่สู่สาธารณะ ด้วยเหตุนี้จึงเกิดแนวคิดการทำหน้าที่กลั่นกรองข้อมูลข่าวสารของสื่อก่อนจะเผยแพร่สู่สาธารณะว่าเป็น “ผู้รักษาประตู” (Gatekeeper) มีหน้าที่ตรวจสอบว่าใคร (ข้อมูลข่าวสาร) คนใดบ้างที่ควรจะผ่านประตูเข้าไปในสถานที่ที่ตนเฝ้ารักษา (เผยแพร่สู่สาธารณะ) นั้นบ้าง แต่ทั้งสองกรณีที่ยกมาข้างต้นนั้น สื่อออนไลน์กลับไม่ได้ทำหน้าที่นั้น
คำถามที่เกิดขึ้นก็คือ สื่อออนไลน์จะทำหน้าที่เป็น “ผู้รักษาประตู” (Gatekeeper) ซึ่งจะต้องคอยกลั่นกรองข้อมูลข่าวสารก่อนการเผยแพร่เหมือนสื่ออื่นๆ หรือจะทำหน้าที่เป็นเพียง “ทางผ่านของข้อมูลข่าวสาร” (Gateway) เท่านั้น ซึ่งทั้ง ireport.com และ wikipedia.org ต่างก็ทำหน้าที่เป็นทางผ่านของข้อมูลข่าวสารมากว่าจะเป็นผู้รักษาประตูตามหลักการของสื่อมวลชน
จากคำถามข้างต้นนั้น ย่อมเกิดคำถามต่อเนื่องตามมาอย่างน้อย 2 คำถาม คือ
1.หากสื่อออนไลน์เลือกทำหน้าที่เป็นผู้รักษาประตู จะมีมาตรการใดบ้างที่ใช้ในการตรวจสอบ กลั่นกรองข้อมูลให้เที่ยงตรงเป็นที่น่าเชื่อถือได้ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างแท้จริง โดยเฉพาะสื่อออนไลน์ที่มีลักษณะเป็นสื่อภาคพลเมืองที่มีนักข่าวพลเมืองรายงานข่าวโดยอิสระอย่างเช่น ireport.com รวมถึงสารานุกรมออนไลน์วิกิพีเดียด้วย ซึ่งเปิดให้สมาชิกสามารถเขียนและแก้ไขข้อมูลข่าวสารได้อย่างเสรี ซึ่งไม่ต่างจากสื่อภาคพลเมืองอย่าง ireport.com แต่อย่างใด
2.หากสื่อออนไลน์เลือกทำหน้าที่เป็นทางผ่านข้อมูลข่าวสาร จะเป็นเรื่องที่เหมาะสมหรือไม่ ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น หากข้อมูลข่าวสารที่เผยแพร่นั้นก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคล องค์กร หรือสาธารณชน ดังทั้งสองกรณีที่ยกมาเป็นตัวอย่าง มีการแก้ไขบรรเทาความเสียหายอย่างเหมาะสมแล้วหรือไม่
นี่ย่อมเป็นคำถามที่สำคัญ ซึ่งทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องทั้งสื่อเอง องค์กรวิชาชีพสื่อ องค์กรกำกับควบคุมสื่อ รวมถึงนักวิชาการทางด้านสื่อ เห็นควรจะต้องตั้งคำถามและหาคำตอบในเรื่องนี้เป้นอย่างยิ่ง เพื่อที่จะได้ใช้สื่อออนไลน์ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด เพราะสื่อชนิดนี้นับวันแต่จะมีบทบาทเพิ่มมากขึ้นและมีอิทธิพลต่อการรับรู้ข่าวสารของผู้คนในวงกว้างมากขึ้น เพราะในปัจจุบันนี้ อินเตอร์เน็ตได้กระจายสู่ชุมชนห่างไกล เข้าถึงผู้คนในเกือบทุกพื้นที่ หากได้รับข้อมูลข่าวสารที่ไม่ต้องถูกต้องในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง อาจจะเกิดความเสียหายขึ้นได้
สึนามิเกิดและก่อความเสียหายอย่างมหันต์ต่อประชาชนไทยมาแล้วทั้งๆที่ไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ ดังนั้น อย่าให้สื่อออนไลน์กลายเป็นบ่อเกิดของสึนามิข้อมูลข่าวสารขึ้นเลย เพราะหากเกิดขึ้นแล้วความเสียหายย่อมมีตามมาไม่น้อยอย่างแน่นนอน
คำถามข้างต้นไม่ได้ส่งถึงแค่เฉพาะสังคมไทยเท่านั้น ขอส่งไปถึงสังคมโลกทั้งมวล.
Leave a Reply